Hasan Ertürk

Heybeliada Ruhban Okulu tartışmaları Türkiye gündeminde yıllardır süren bir mesele olmaya devam ediyor. Fener Rum Patrikhanesi, okulun açılması için planlı bir mücadele yürütüyor ve son dönemde bu hedefe yavaş yavaş yaklaşıyor.

ABD ziyareti sırasında Cumhurbaşkanı ile ABD Başkanı’nın görüşmesinde de Ruhban Okulu gündeme geldi. Fener Rum Ortodoks Kilisesi başpapazının Beyaz Saray’da Türkiye’ye baskı yapılmasını talep etmesi, tartışmaları yeniden alevlendirdi. Ancak papaz, Gazze’de yaşanan soykırıma tek kelime etmedi. Bu durum, kamuoyu nezdinde büyük tepki çekti.

YÖK Denetiminden Kaçınılmak İsteniyor

Türkiye, okulun ilahiyat fakültesi seviyesinde olacağını ve YÖK denetiminde bulunacağını belirtmişti. Ancak Patrikhane, bağımsız ve Türkiye denetiminden uzak bir yapı talep ediyor. Türkiye, bugüne kadar bu talebi kabul etmedi ve “O zaman okul Yunanistan’da açılsın” yaklaşımını sürdürüyor. Üstelik ülkede cemaatin olmadığı da biliniyor.

Lozan Statüsü ve Patrikhanenin Konumu

Lozan Antlaşması’na göre Fener Rum Patrikhanesi, İstanbul’daki Rum azınlığa hizmet veren dini bir kurum olarak tanımlanıyor. Patriğin Türkiye tarafından atanan memur statüsünde olması, Patrikhaneyi siyasi ve idari görevleri olmayan, sadece dini faaliyet yürüten bir kuruluş hâline getiriyor. Bu nedenle, “ekümenik” vasfı veya bağımsız bir statüye kavuşması Türkiye açısından ciddi hukuki sorunlar yaratabilir.

Patrikhanenin Aşama Aşama Planı

Ekümenik Statü: Patrikhaneyi Türkiye kanunlarının vesayetinden kurtarmak ve bağımsızlaştırmak.

Suriçi İstanbul’un Ön Plana Çıkması: Kültürel ve dini çehreyi öne çıkararak tarihi Konstantinople’nin önemini artırmak.

Dini Ataşelikler: İstanbul’da yabancı ülkelerin dini temsilciliklerini açması ve gelecekte Vatikan benzeri bir yapı oluşturulması.

Uluslararası Girişimler: Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği ve UNESCO gibi kuruluşlar aracılığıyla İstanbul’un bazı bölgelerinin “Açık Şehir” hâline getirilmesi ve Türkiye’nin hükümranlık haklarının tartışmaya açılması.

Patrikhaneye Verilen Hedefler

Ekümenik vasfın kanıtlanması

Doğu Avrupa kiliseleriyle ilişkilerin güçlendirilmesi

Heybeliada Ruhban Okulu’nun açılması

Karadeniz bölgesindeki Rum faaliyetlerinin desteklenmesi

Yunanistan, bu süreçte Megali İdea’yı canlandırmak ve Bizans mirasını ön plana çıkarmak amacıyla Patrikhaneye destek veriyor. Tarih boyunca farklı dönemlerde Rum, Ermeni ve Kürt unsurlarını birleştirme çabaları da bu planın bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Ruhban Okulu meselesi, basitçe “Okul açılsın” denilecek bir konu değil. Hem tarihî hem hukuki hem de diplomatik boyutları olan bu tartışma, önümüzdeki günlerde Türkiye gündeminde daha çok konuşulacağa benziyor.